WYPADEK PRZY PRACY. ODSZKODOWANIE Z ZAKŁADU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH I OD PRACODAWCY

Wypadki przy pracy zdarzają się zarówno w małych zakładach pracy, firmach jak i dużych przedsiębiorstwach. Niejednokrotnie nie można ich uniknąć, ale trzeba wiedzieć, jak postępować, kiedy pracownik albo grupa pracowników zostanie poszkodowana.

Zgodnie z przepisami, tj. art. 3 Ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych zawiera on definicję wypadków przy pracy. Precyzując, wypadek przy pracy to nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:
- w trakcie albo w związku z wykonywaniem przez zatrudnioną osobę zwykłych obowiązków, albo poleceń wydanych przez przełożonych;
- w trakcie albo w związku z wykonywaniem przez zatrudnioną osobę czynności na rzecz pracodawcy, nawet jeżeli polecenie nie zostało wydane;
- w trakcie pozostawanie zatrudnionej osoby w dyspozycji pracodawcy w drodze pomiędzy siedzibą firmy a miejscem pełnienia obowiązków określonych stosunkiem pracy.

Odwołując się do poszczególnych elementów składowych ww. definicji, to: „Nagłość” zdarzenia powodującego wypadek przy pracy charakteryzuje się zaskoczeniem pracownika, jest czymś nieprzewidywalnym, nieoczekiwanym, raptownym. Należy podkreślić, iż omawiana w tym miejscu cecha musi dotyczyć samego zdarzenia, a nie skutku pod postacią urazu lub śmierci.

Poprzestając w procesie interpretacji jedynie na wykładni językowej, należałoby stwierdzić, iż „nagłość” oznacza jednorazowe, doraźne działanie zjawiska powodującego uraz lub śmierć pracownika.

Zdarzenie spełniające kryterium „nagłości” musi zostać wywołane przyczyną zewnętrzną, co oznacza, iż nie może pochodzić z organizmu pracownika dotkniętego zdarzeniem. Przyczyna ta winna być jednocześnie źródłem urazu lub śmierci pracownika. Ustawa jednak nie wymaga, aby źródłem urazu lub śmierci była tylko i wyłącznie jedna przyczyna. Oznacza to, iż w grę mogą wchodzić tzw. przyczyny złożone, gdy czynnik zewnętrzny pokrywa się z czynnikami już istniejącymi w organizmie pracownika.

Przyczyną zewnętrzną wypadku może być każdy czynnik zewnętrzny, który jest zdolny wywołać w istniejących warunkach szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan zdrowia pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym (uchwała SN (7) z 11.02.1963 r., III Po 15/62, OSNCP 1963/10, poz. 215).

W ramach związku normatywnego dla stwierdzenia, że nagłe zdarzenie spowodowane przyczyną zewnętrzną jest wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 u.u.s.w.p., wystarczające jest ustalenie, że zdarzenie nastąpiło podczas lub w związku z prawidłowym wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, bez potrzeby badania, czy wykonywanie tych czynności było zgodne z interesem pracodawcy.

Do uznania zdarzenia nagłego wywołanego przyczyną zewnętrzną za wypadek przy pracy konieczny jest skutek w postacie urazu lub śmierci pracownika uczestniczącego w danym zdarzeniu. Uraz, zgodnie z art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jest to uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego.

Wypadek przy pracy może mieć miejsce podczas podróży służbowej, szkolenia lub w trakcie wykonywania zadań zleconych przez działające w firmie organizacje związkowe.

Wypadki przy pracy dzielimy na:

• wypadek śmiertelny przy pracy - śmierć pracownika miała miejsce w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy, liczonych od momentu wypadku;
• ciężki wypadek przy pracy - na skutek zdarzenia miało miejsce ciężkie uszkodzenie ciała - za przykład można podać utratę wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej, inne uszkodzenie ciała bądź rozstrój zdrowia. Wydarzenie przyczyniło się do naruszenia podstawowych funkcji organizmu, pracownik zmaga się z chorobą nieuleczalną albo stanowiącą zagrożenie dla jego życia. Wystąpiła choroba psychiczna, całkowita bądź częściowa niezdolność do pracy w zawodzie, a także trwałe poważne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała;
• wypadek zbiorowy - poszkodowane zostały minimum dwie osoby.

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE
Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy pracodawca powołuje zespół powypadkowy, który ustala okoliczności i przyczyny wypadku. Pracownik, który uległ wypadkowi, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala, powinien poinformować niezwłocznie o wypadku swojego przełożonego.

Do czasu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku pracodawca ma obowiązek zabezpieczyć miejsce wypadku w sposób wykluczający: dopuszczenie do miejsca wypadku osób niepowołanych, uruchamianie bez koniecznej potrzeby maszyn i innych urządzeń technicznych, które w związku z wypadkiem zostały wstrzymane, dokonywanie zmiany położenia maszyn i innych urządzeń technicznych, jak również zmiany położenia innych przedmiotów, które spowodowały wypadek lub pozwalają odtworzyć jego okoliczności.

Okoliczności i przyczyny wypadku ustala powoływany przez pracodawcę zespół powypadkowy, w skład, którego wchodzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społeczny inspektor pracy.

Niezwłocznie po otrzymaniu wiadomości o wypadku zespół powypadkowy jest obowiązany przystąpić do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, w szczególności: dokonać oględzin miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych, stanu urządzeń ochronnych oraz zbadać warunki wykonywania pracy i inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie wypadku, jeżeli jest to konieczne, sporządzić szkic lub wykonać fotografię miejsca wypadku, wysłuchać wyjaśnień poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala, zebrać informacje dotyczące wypadku od świadków wypadku, zasięgnąć opinii lekarza, a w razie potrzeby opinii innych specjalistów, w zakresie niezbędnym do oceny rodzaju i skutków wypadku, zebrać inne dowody dotyczące wypadku, dokonać prawnej kwalifikacji wypadku zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, określić środki profilaktyczne oraz wnioski, w szczególności wynikające z oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy, na którym wystąpił wypadek.

Po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku zespół powypadkowy sporządza - nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku - protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, zwany dalej "protokołem powypadkowym", według wzoru ustalonego przez ministra właściwego do spraw pracy na podstawie art. 237 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Zespół powypadkowy jest obowiązany zapoznać poszkodowanego z treścią protokołu powypadkowego przed jego zatwierdzeniem.

Poszkodowany pracownik ma prawo zgłoszenia uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym, o czym zespół powypadkowy jest obowiązany pouczyć poszkodowanego. Poszkodowany ma prawo wglądu do akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów oraz kopii. Zespół powypadkowy zapoznaje z treścią protokołu powypadkowego członków rodziny zmarłego pracownika, o których mowa w art. 13 ust. 2 ustawy, oraz poucza ich o prawie zgłaszania uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym.

Jeżeli pracownikowi zdarzył się wypadek, który został uznany za wypadek przy pracy, a pracownik przybywa na zwolnieniu lekarskim to podczas tego zwolnienia otrzymuje 100% wynagrodzenia.

ZGŁOSZENIE ROSZCZEŃ Z TYTUŁU SKUTKÓW WYPADKU
Poszkodowanemu pracownikowi w rezultacie wypadku przy pracy przysługują dwie równoległe drogi dochodzenia roszczeń:
1) z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
2) bezpośrednio od pracodawcy.

Uprawnienia, jakie przysługują pracownikowi w momencie wystąpienia wypadku przy pracy, nie są realizowane „z urzędu”. W sprawach tych wymaga się złożenia odpowiednich wniosków: do ZUS, bądź do płatnika składek albo też wystąpienia z roszczeniami bezpośrednio do pracodawcy.

Pracownik może wystąpić do ZUS o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku. Przysługuje mu wtedy odszkodowanie w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Jednorazowe odszkodowanie przysługuje, jeśli pracownik poszkodowany jest objęty ubezpieczeniem wypadkowym i na skutek wypadku przy pracy stał się długotrwale lub stale niezdolny do pracy. Za stały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. Za długotrwały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie.

Organ rentowy poprzez lekarza orzecznika ZUS oceni stopień uszczerbku na zdrowiu i jego związek z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, gdy zostanie zakończone leczenie, rehabilitacja. Od orzeczenia lekarza orzecznika, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS. Komisja lekarska orzeka w składzie trzyosobowym, wydając orzeczenie na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby, w stosunku do której ma być wydane orzeczenie.  Po wydaniu orzeczenia przez lekarza orzecznika, a w przypadku wniesienia sprzeciwu – także przez komisję lekarską, ZUS wydaje decyzję w sprawie. Jeżeli poszkodowany pracownik jest niezadowolony z decyzji organu, przysługuje mu wówczas prawo do wniesienia odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, za pośrednictwem oddziału ZUS-u w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia.

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje również, jeżeli ubezpieczony poszkodowany pracownik na skutek wypadku przy pracy poniósł śmierć. Należy się ono wówczas:
1) małżonkowi (pod warunkiem, że nie było orzeczonej separacji);
2) dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka, dzieciom przysposobionym oraz przyjętym na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnukom, rodzeństwu i innym dzieciom (także w ramach rodziny zastępczej);
3) rodzicom, osobom przysposabiającym, macosze i ojczymowi, jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub zmarły przyczyniał się do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony.

Na marginesie należy dodać, że poza jednorazowym odszkodowaniem, pracownik, który na skutek wypadku przy pracy utracił zdolność dalszego podejmowania zatrudnienia przysługują mu także świadczenia w postaci zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Zgodnie z przepisami, niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.  Z tego tytułu przysługuje zasiłek chorobowy, który otrzymuje ubezpieczony, który w wyniku wypadku stał się niezdolny do dalszej pracy. Świadczenie to przysługuje od pierwszego dnia niezdolności do pracy, w wysokości 100% podstawy wymiaru (także za okres pobytu w szpitalu). Następnie ubezpieczonemu przysługuje zasiłek rehabilitacyjny, który po okresie pobierania zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy z powodu choroby zawodowej, a dalsza rehabilitacja i leczenie rokują powrót do zdrowia i odzyskanie zdolności do pracy. Wynosi 100 proc. podstawy wymiaru. Maksymalny okres pobierania świadczenia to 12 miesięcy. Inne świadczenia, jakie mogą być dochodzone z ZUS to np. zasiłek wyrównawczy, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta szkoleniowa czy renta rodzinna (w przypadku śmierci poszkodowanego pracownika dla dzieci zmarłego).

ODSZKODOWANIE OD PRACODAWCY
Obok świadczeń dochodzonych z ZUS-u, poszkodowany pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy i doznał szkody na osobie w postaci uszczerbku na zdrowiu lub rozstroju zdrowia, może żądać świadczeń odszkodowawczych również od swojego pracodawcy na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Znaczenie i zastosowanie będą tu mieć przepisy określające odpowiedzialność za czyn niedozwolony (art. 415 i następne kc). Co do zasady poszkodowany pracownik winien wykazać przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy, tj. winę, poniesioną szkodę oraz związek przyczynowo-skutkowy. Obecnie znaczna cześć przedsiębiorców - pracodawców posiada w zakresie skutków działalności swojego przedsiębiorstwa polisę OC, co powoduje, że zgłoszenie zaistnienia szkody w żaden sposób nie uderzy w majątek pracodawcy, a będzie likwidowana przez zakład ubezpieczeń z którym pracodawca będzie miał zawartą polisę ubezpieczeniową na datę zaistnienia wypadku.

 

---

POTRZEBUJESZ POMOCY PRAWNEJ? SKORZYSTAJ Z DARMOWYCH PORAD W PUNKTACH NA TERENIE CAŁEJ POLSKI!

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może:

- każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej (do pobrania i podpisania w punkcie),

- osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać:

- telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu,

- on-line: za pośrednictwem strony zapisy-np.ms.gov.pl Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.