Ubezwłasnowolnienie. Co warto wiedzieć?

Ubezwłasnowolnienie to pozbawienie osoby fizycznej zdolności do czynności prawnych, które następuje w formie orzeczenia sądowego. Rozstrzyganiem spraw o ubezwłasnowolnienie zajmują się sądy okręgowe właściwe dla miejsca zamieszkania osób, których dotyczą wnioski o ubezwłasnowolnienie, a w przypadku braku miejsca zamieszkania - sądy miejsca pobytu takich osób. Sprawy tego typu rozpatrywane są w składzie trzech sędziów i co ważne - na wniosek.

Wniosek i postępowanie

Możliwość złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie ma małżonek danej osoby, jej krewni w linii prostej (rodzice, dziadkowie itd.), rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, prokurator, a także Rzecznik Praw Dziecka i Rzecznik Praw Obywatelskich. Warto podkreślić, że wniosku o ubezwłasnowolnienie nie mogą złożyć krewni osoby, która ma przedstawiciela ustawowego. Ponadto, kto zgłasza wniosek o ubezwłasnowolnienie, działając w złej wierze lub działając lekkomyślnie, podlega karze grzywny do 3000 zł.

Osoba, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, powinna zostać niezwłocznie po wszczęciu postępowania przesłuchana w obecności biegłego psychologa a także, w zależności od jej stanu zdrowia – biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa. 

Ważną informacją jest to, że orzeczenie ubezwłasnowolnienia nie może nastąpić na czas określony. Natomiast w wyjątkowych sytuacjach sąd może z urzędu uchylić orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu, bądź też, gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono. 

Co do zasady osoba ubezwłasnowolniona, która nie ma możliwości podejmowania żadnych czynności w postępowaniu, może zaskarżyć postanowienia wydane w postępowaniu dotyczącym jej ubezwłasnowolnienia. W tym zakresie ma pełną zdolność procesową. 

Rodzaje ubezwłasnowolnienia

Rozróżniamy ubezwłasnowolnienie całkowite oraz częściowe. Pierwsze z nich zachodzi w sytuacji gdy osoba, która ukończyła 13 lat (czyli posiada częściową zdolność do czynności prawnych), wskutek niedorozwoju umysłowego, choroby psychicznej albo innego rodzaju zaburzeń, w szczególności  narkomanii bądź alkoholizmu, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje ona jeszcze pod władzą rodzicielską. Natomiast gdy rodzice dziecka zostaną ubezwłasnowolnieni, nie mogą sprawować władzy rodzicielskiej z mocy prawa.    

Z kolei częściowo ubezwłasnowolniona może być osoba pełnoletnia, której stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, a która z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności narkomanii lub alkoholizmu, potrzebuje pomocy w prowadzeniu swoich spraw. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Jak uzyskać nieodpłatną pomoc?

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Do darmowych świadczeń uprawnione są także osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem. Oświadczenia trzeba wypełnić i złożyć prawnikowi lub doradcy obywatelskiemu na początku wizyty.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu. Stosowny numer telefonu można znaleźć też w serwisie https://np.ms.gov.pl, gdzie w większości przypadków da się też dokonać samodzielnej rejestracji drogą elektroniczną na wybrany termin.

Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.