Policja, prokuratura, sąd, mediator. Na co można liczyć w trudnej sytuacji?

Niewątpliwie w różnych trudnych sytuacjach kontakt z policją, prokuratorem, sądem bądź mediatorem może budzić wiele obaw. Dlatego warto poznać swoje prawa oraz formy udzielania wsparcia przez te instytucje.

Policja

Policja ustawowo zobowiązana jest do podjęcia stosownych kroków dla ochrony: życia i zdrowia ludzi, mienia, bezpieczeństwa i porządku publicznego. Skuteczna interwencja funkcjonariuszy polega na zatrzymaniu sprawcy, jeśli stwarza on zagrożenie dla otoczenia. Podczas działań policjanci powinni poinformować, w jaki sposób mogą pomóc, a także przekazać kontakt do instytucji, które pomagają w określonej sytuacji.  

W przypadku interwencji policji obywatel ma prawo do:

• uzyskania od funkcjonariuszy zapewnienia doraźnego bezpieczeństwa, np.: w przypadku przemocy domowej sprawca powinien być zatrzymany, gdy stwarza zagrożenie dla otoczenia,
• wykorzystania dokumentacji interwencji jako dowodów w sprawie karnej,
• uzyskania informacji, kto przyjechał na wezwanie (numer identyfikacyjny policjantów, nazwa i siedziba jednostki),
• zgłoszenia interweniujących funkcjonariuszy na świadków w sprawie sądowej.

Prokuratura

Każdy, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma obowiązek zawiadomić o tym policję lub prokuratora. Policja przyjmuje zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa i powiadamia prokuraturę.

W przypadku uzasadnionego podejrzenia, że popełniono przestępstwo, prokuratura wspólnie z policją ma obowiązek:

• wszcząć postępowanie przygotowawcze w celu sprawdzenia, czy faktycznie doszło do przestępstwa,
• wyjaśnić okoliczności czynu,
• zebrać i zabezpieczyć dowody,
• ujęcia sprawcy,
• w uzasadnionym przypadku zastosować środek zapobiegawczy wobec sprawcy przemocy w postaci dozoru policyjnego lub tymczasowego aresztowania.

W zależności od oceny zebranego materiału dowodowego postępowanie może zakończyć się skierowaniem aktu oskarżenia do sądu, umorzeniem dochodzenia lub warunkowym umorzeniem.

Sąd

Zgodnie z Konstytucją RP jak i Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności każdy ma prawo do sądu. Rozróżniamy tu prawo do drogi sądowej i prawo do rozpatrzenia sprawy przez niezależny, niezawisły i właściwy sąd. Pierwsze z nich oznacza, że każdemu obywatelowi zapewnia się dostęp do sądu, czyli każda sprawa o charakterze cywilnym może być rozstrzygnięta przez sąd, podobnie jak każde oskarżenie o popełnienie czynu zabronionego. 

Dodatkowo w postępowaniu sądowym obywatel ma prawa do:

• rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki,
• dwuinstancyjnego postępowania,
• jawnego rozpatrzenia sprawy,
• poszanowania wolności i godnego traktowania,
• obrony,
• pomocy w postępowaniu,
• dowodzenia,
• informacji,
• ugodowego zakończenia sporu,
• wynagrodzenia niewłaściwych decyzji.

Mediator

Mediacja to dobrowolna i poufna metoda rozwiązywania sporu. W jej trakcie strony samodzielnie dochodzą do porozumienia z pomocą neutralnego, bezstronnego mediatora. Mediacje można zastosować we wszystkich sprawach, w których prawo dopuszcza zawarcie ugody. Jej przedmiotem mogą być na przykład sprawy o zapłatę, pracownicze, o zniesienie współwłasności, dotyczące rozwiązania lub niewykonanie umowy, sporów sąsiedzkich, podziału majątku dorobkowego czy działu spadku.

Mediacja może zakończyć się zawarciem wspólnie wypracowanej ugody, którą podpisują strony i która musi zostać zatwierdzona przez sąd. W przypadku braku ugody, strony mogą dochodzić swoich praw w postępowaniu sądowym.

Warunkiem prowadzenia mediacji jest zgoda stron, niezależnie od tego, czy będzie ona prowadzona przed wniesieniem sprawy do sądu (mediacja pozasądowa) czy już po wszczęciu postępowania - na podstawie postanowienia sądu. Wniosek o przeprowadzenie mediacji może złożyć każda ze stron  na każdym etapie postępowania sądowego. Mediatora wyznacza sąd, ale mogą go też wybrać strony.

Jak uzyskać nieodpłatną pomoc?

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Do darmowych świadczeń uprawnione są także osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem. Oświadczenia trzeba wypełnić i złożyć prawnikowi lub doradcy obywatelskiemu na początku wizyty.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu. Stosowny numer telefonu można znaleźć też w serwisie https://np.ms.gov.pl, gdzie w większości przypadków da się też dokonać samodzielnej rejestracji drogą elektroniczną na wybrany termin.

Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.