Ubezpieczenie dzieci w szkole

Przez „umowę ubezpieczenia” rozumiemy uregulowaną w ustawie Kodeks Cywilny z dnia 23.04.1964 r., tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 (zwana dalej: k.c.) umowę, na podstawie której ubezpieczyciel zobowiązuje się w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę (art. 805 § 1 k.c.).

Świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie:
1. przy ubezpieczeniu majątkowym – określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku,
2. przy ubezpieczeniu osobowym – umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej (art. 805 § 2 k.c.).

Mając na uwadze funkcję ubezpieczeń oraz ich przedmiot, ubezpieczenia dzieli się na wskazane wyżej majątkowe oraz osobowe. Natomiast poza wskazanym podziałem wynikającym z Kodeksu Cywilnego, z punktu widzenia swobody stron w zawieraniu umowy, ubezpieczenia dzieli się na dobrowolne oraz obowiązkowe. W przypadku ubezpieczeń dobrowolnych – ubezpieczony sam decyduje, czy podpisać umowę ubezpieczenia, natomiast co do ubezpieczeń obowiązkowych – istnieje konieczność zawarcia umowy ubezpieczenia.

Z przytoczonego powyżej przepisu art. 805 k.c. wynika, że umowa ubezpieczenia jest umową nazwaną, dwustronnie zobowiązującą, odpłatną, konsensualną oraz kwalifikowaną podmiotowo (ubezpieczycielem może być jedynie podmiot profesjonalny, który uzyskał zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej). Z dodatkowych cech można wskazać również, że jest to umowa najwyższego zaufania, losowa, kauzalna, warunkowa, adhezyjna (w większości przypadków ubezpieczający do niech przystępuję, nie negocjując jej warunków). Pewne wątpliwości oraz rozbieżności w doktrynie wywołuje losowość oraz wzajemność umowy ubezpieczenia. Judykatura generalnie stoi na stanowisku, że umowa ubezpieczenia jest umową losową, ale nie jest umową wzajemną. Świadczenia stron nie są bowiem ekwiwalentne, gdyż ubezpieczający zawiera umowę ubezpieczenia w celu zapewnienia ochrony, a ubezpieczyciel świadczy, aby zwolnić się od odpowiedzialności. Pokreślić natomiast należy, iż na ogół przyjmuje się możliwość stosowania przepisów o zobowiązaniach wzajemnych w stosunku do umowy ubezpieczenia z uwagi na fakt, iż uiszczenie składki przez ubezpieczającego w jakimś sensie jest zapłatą (tj. ekwiwalentem) za ponoszone przez ubezpieczyciela ryzyko.

Ubezpieczenie dzieci w szkołach i placówkach oświatowych

Podnieść należy, że aktualnie obowiązujący stan prawny nie zawiera żadnych regulacji wprowadzających obowiązek ubezpieczenia uczniów w szkołach i placówkach oświatowych. Wyjątek stanowią ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia w sytuacji, w której szkoła organizuje wycieczkę zagraniczną lub wypoczynek za granicą (samodzielnie lub we współpracy z przedsiębiorcami zajmującymi się działalnością turystyczną). Uczeń – uczestnik wycieczki krajowej nie musi być ubezpieczony od następstw nieszczęśliwych wypadków. Odpowiedzialność za wypadek ucznia podczas wycieczki szkolnej w kraju ponosi organ prowadzący szkołę z uwagi na spoczywający na nim obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki w świetle §15 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 08.11.2001 r. (Dz.U. 2001 Nr 135 poz. 1516) w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki.
Sytuacja w zakresie ubezpieczenia uczniów wygląda inaczej w przypadku praktycznej nauki zawodu, o czym będzie mowa w dalszej części publikacji.

a) umowa ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW)
Zgodnie ze stanowiskiem Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków uczniów – w rozumieniu Ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. 2003 Nr 124 poz. 1152 z późn. zm.) nie ma statusu ubezpieczenia obowiązkowego. Umowa ubezpieczenia na rzecz uczniów w szkołach i placówkach oświatowych ma charakter dobrowolny – jej zawarcie zależy wyłącznie od woli rodziców. Co więcej, to rodzice ucznia decydują się na wybór ubezpieczyciela oraz konkretnej oferty. Podkreślenia wymaga fakt, iż ani dyrektor placówki oświatowej, ani żadne inne organy szkoły, ani tym bardziej rady rodziców nie posiadają żadnych upoważnień prawnych, aby podejmować jakiekolwiek czynności związane z zawieraniem umów ubezpieczenia na rzecz uczniów, w tym umów ubezpieczenia grupowego NNW. Za całkowicie niedopuszczalną należy uznać praktykę ewentualnego żądania od rodziców przez dyrektorów placówek oświatowych pokrycia kosztów ubezpieczenia uczniów od następstw nieszczęśliwych wypadków oraz żądania oświadczeń z uwagi na odmowę uiszczenia dobrowolnych ubezpieczeń.

b) umowa ubezpieczenia a praktyczna nauka zawodu
Zgodnie z § 8 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22.02.2019 r. (Dz.U.2019.391) w sprawie praktycznej nauki zawodu, szkoła kierująca uczniów na praktyczną naukę zawodu m.in. zapewnia ubezpieczenie uczniów od następstw nieszczęśliwych wypadków. W takim przypadku zapewnienie ubezpieczenia uczniów od NNW jest zatem bezwzględnym obowiązkiem szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe. Szkoła ponosi koszty takiego ubezpieczenia, które są finansowane z otrzymanej przez szkołę subwencji oświatowej przeznaczoną na realizację zadań szkolnych (zadania związane m.in. z prowadzeniem szkół ponadpodstawowych oraz realizację praktycznej nauki zawodu).

Bibliografia:
1. ustawa Kodeks Cywilny z dnia 23.04.1964 r., tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1740;
2. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 08.11.2001 r. (Dz.U. 2001 Nr 135 poz. 1516) w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki;
3. ustawa z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. 2003 Nr 124 poz. 1152 z późn. zm.);
4. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22.02.2019 r. (Dz.U.2019.391) w sprawie praktycznej nauki zawodu;
5. G. Sikorski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, P. Nazaruk, LEX/el. 2021, art. 805;
6. pismo MEN nr DWKI-WPB.513.168.2019.BN z dnia 1 października 2019 r;
7. www.portaloswiatowy.pl (dostęp: 25.02.2022 r.).