> Edukacja prawna 2023 - artykuły tematyczne > Rasizm i dyskryminacja – odpowiedzialność karna

Edukacja prawna 2023 - artykuły tematyczne

Artykuł prawny - Rasizm i dyskryminacja - odpowiedzialność karna 2023

26 lipca 2023

Rasizm i dyskryminacja – odpowiedzialność karna

„Rasizm to rodzaj uprzedzenia, którego jedną z podstaw jest rasa i charakteryzuje się obecnością postaw, przekonań o gorszej naturze osób przynależnych do innej rasy. Znaczenie to jest bliskie pojęciu etnocentryzmu - doktrynie społecznej lub politycznej, która próbuje udowodnić, że u podstaw różnic społecznych, ekonomicznych, edukacyjnych oraz w traktowaniu przez prawo tkwi rasa danej jednostki”. Uznaje się też, że jest to „zespół poglądów, według których istnieją naturalne i wrodzone różnice między rasami ludzkimi, co musi prowadzić do dominacji jednej nad pozostałymi”.

„Takie poglądy były popularne zarówno wśród badaczy, jak i polityków, zwłaszcza przed II wojną światową. Ich zwolennicy, podkreślając przewagę jednej rasy, uzasadniali to istnieniem związku przyczynowego między cechami fizycznymi, somatycznymi (kolor skóry, oczu, kształt głowy, budowa ciała) a cechami psychicznymi. W efekcie jedna rasa kreuje pełnowartościowe pod względem fizycznym i psychicznym jednostki, których przeznaczeniem jest panowanie nad rasami niższymi (gorszymi).”
Jak zostało przedstawione - rasizm, rozróżnia ludzi na lepszych i gorszych pod względem fizycznym, psychicznym, czy kulturowym. Zachowania rasistowskie - co trzeba podkreślić - są naganne i karalne.
Na gruncie polskiego prawa zgodnie z art. 257 k.k., kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną innej osoby, podlega karze pozbawienia wolności do trzech lat. Propagowanie w ujęciu art. 256 k.k. oznacza każde zachowanie, polegające na publicznym prezentowaniu, z zamiarem przekonania do niego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa. Z tego stanowiska wynika, że odpowiedzialności karnej podlega nie tylko ten, kto publicznie pochwala i w ten sposób propaguje rządy A. Hitlera, ale także publicznie prezentuje symbole lub gesty faszystowskie, w zamiarze przekonania innych do takiej ideologii.
W art. 256 kk występuje również określenie „inny totalitarny ustrój państwa".

Totalitaryzm to system organizacji państwa zmierzający do rozciągnięcia kontroli nad całością życia politycznego, społecznego, kulturalnego. Według innego stanowiska „totalitaryzmem jest charakterystyczny dla dwudziestowiecznych reżimów dyktatorskich system rządów dążących do całkowitego podporządkowania społeczeństwa państwu za pomocą monopolu informacji i propagandy, oficjalnej ideologii państwowej obowiązującej obywateli, terroru tajnych służb, masowych partii".

Oprócz ludzi narażonych na dyskryminacje oraz rasizm ze wglądów kulturalnych, dużą grupą są osoby z niepełnosprawnością. Oczywiście odnieść tu się można zarówno do cech fizycznych, jak i psychicznych ukierunkowanych na poczucie przewagi sprawcy nad ofiarą. Niewątpliwie jest to grupa społeczna w dużym stopniu narażona na przemoc, dyskryminację oraz wykluczenie społeczne. Niepełnosprawność może być częstym kryterium dyskryminacji – nierównego lub wręcz krzywdzącego traktowania.

Najbardziej skrajnym przykładem działań o charakterze dyskryminacyjnym jest przemoc motywowana uprzedzeniami. Przestępstwa motywowane pogardą lub nienawiścią obejmują przypadki, w których ofiara staje się celem przestępstwa, wymierzonego w nią lub jej mienie, ze względu na jej faktyczne lub domniemane cechy, w tym niepełnosprawność. Obejmują one zarówno przemoc fizyczną, jak i groźby użycia przemocy, czy nawoływanie do przemocy i nienawiści.

Przejawem rasizmu i dyskryminacji, może być również mowa nienawiści, która może także podlegać sankcjom określonym w art. 257 k.k, zgodnie z którym, kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną innej osoby, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech.
Należy wskazać, że czynność na gruncie art. 257 k.k. polega na nawoływaniu do dyskryminacji na tle różnic:
1) narodowościowych;
2) etnicznych;
3) rasowych;
4) wyznaniowych;
5) bezwyznaniowych.
Mowa nienawiści jest zjawiskiem niepożądanym społecznie, prowadzącym do agresji międzyludzkiej. Nie jest ideologią, ale realnym zjawiskiem doświadczanym w funkcjonowaniu państwa. Mowa nienawiści operuje obraźliwym, wrogim językiem, który posiada cechy powodujące, że staje się czymś więcej niż znieważeniem określonej osoby lub grupy. Stanowi zjawisko groźniejsze oraz bardziej szkodliwe społecznie niż atak personalny. Zauważa się, że jest jedną ze współczesnych patologii życia społecznego, stanowiąc element szerszego zjawiska kryminalnego, jakim są tzw. przestępstwa z nienawiści. Nienawiść w prasie drukowanej, mediach, internecie jest jednym z narastających problemów, związanych z używaniem wrogiego języka w przestrzeni publicznej. Mowa ta ma brutalny, wulgarny charakter, nierzadko nawołujący do przemocy.

Swoich roszczeń można również dochodzić w postępowaniu cywilnym. Artykuły 23–24 k.c. chroniące dobra osobiste nakazują zaniechania krzywdzącego działania oraz pozwalają na żądanie zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
Ofiara dyskryminacji ze względu na swoje pochodzenie, przynależność etniczną, czy wyznanie, a nawet świadek takiego zachowania mogą złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa na policję lub do prokuratury. Można to zrobić ustnie lub pisemnie. Jeśli zdecydujemy się na formę pisemną, musimy opisać całe zdarzenie i wysłać je do prokuratury. Ustne zawiadomienie składamy w komisariacie policji, przedstawiając wszystkie szczegóły zdarzenia.

Oprócz naszego krajowego prawa, rasizm oraz dyskryminacja jest również zakazana i uregulowana w prawie międzynarodowym o czym mówi art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wonności. Korzystanie z każdego prawa zagwarantowanego przepisami prawa powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów, jak: płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn. Pojęcie dyskryminacji jest systematycznie interpretowane w orzecznictwie Trybunału na tle art. 14 Konwencji. Wynika z niego wyraźnie, że dyskryminacja oznacza odmienne traktowanie bez obiektywnego i rozsądnego usprawiedliwienia osób znajdujących się w podobnych sytuacjach. W wyroku Maktouf i Damjanović przeciwko Bośni i Hercegowinie, Wielka Izba podkreśliła, że chociaż ten sam termin znajduje się również w art. 1 Protokołu nr 12, niezależnie od różnicy zakresu stosowania obu przepisów, w obu przypadkach ma on identyczne znaczenie.

Potrzebujesz pomocy prawnej? Skorzystaj z darmowych porad w punktach na terenie całej Polski!

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może:
- każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest
w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej (do pobrania i podpisania w punkcie),
-
osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać:
- telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu,
- on-line: za pośrednictwem strony zapisy-np.ms.gov.pl 

Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.

Podoba Ci się to, co robimy?

Wspieraj Stowarzyszenie SURSUM CORDA przez wpłaty online. Dzięki Tobie możemy czynić dobro każdego dnia! 

Niepoprawny numer telefonu
Wiadomość została wysłana na twój nr.
Dziękujemy za pomoc.
×
Skip to content