Przywileje osób ze szczególnymi potrzebami

Osoby ze szczególnymi potrzebami to osoby, które z powodu niepełnosprawności, choroby, wieku lub innych czynników wymagają specjalnej opieki, wsparcia lub dostosowania środowiska. Osoby ze szczególnymi potrzebami mają prawo do pełnego i skutecznego uczestnictwa w życiu społecznym, zawodowym i kulturalnym. Aby to zagwarantować, państwo i samorządy powinny zapewnić im odpowiednie warunki dostępu do edukacji, zdrowia, pracy, transportu, kultury i sportu. Osoby ze szczególnymi potrzebami powinny również mieć możliwość korzystania z różnych form wsparcia. Uprawnienia osób ze szczególnymi potrzebami są zagwarantowane przez Konstytucję RP, Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych oraz ustawy i rozporządzenia krajowe i unijne.

W Polsce istnieją różne formy pomocy i ochrony praw osób ze szczególnymi potrzebami, które mają na celu poprawę ich jakości życia, samodzielności i integracji społecznej. Najważniejszymi z przywilejów, z których mogą korzystać osoby ze szczególnymi potrzebami są:

1.  Zasiłek pielęgnacyjny. Jest to świadczenie pieniężne, które przysługuje osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji z powodu niepełnosprawności lub choroby przewlekłej. Zasiłek pielęgnacyjny wynosi 215,84 zł miesięcznie i jest wypłacany przez gminę.
2. Świadczenie pielęgnacyjne. Jest to świadczenie pieniężne, które przysługuje osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną lub chorym przewlekle, jeśli zrezygnowały z pracy lub innej działalności zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne wynosi 2458,00 zł miesięcznie i jest wypłacane przez ZUS.
3. Środki z PFRON. Osoby z niepełnosprawnością mogą starać się o środki z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) na różne cele w ramach oferowanych przez PFRON programów.
4. Karta parkingowa. Jest to dokument uprawniający do korzystania z miejsc parkingowych przeznaczonych dla osób niepełnosprawnych wydawany przez starostwo powiatowe. Może być wydana osobie niepełnosprawnej lub jej opiekunowi, jeśli osoba ta ma trudności w poruszaniu się lub wymaga stałej pomocy innej osoby.
5. Ulgi podatkowe. Osoby z niepełnosprawnością mogą skorzystać z różnych ulg podatkowych, takich jak: zwolnienie z podatku dochodowego od niektórych świadczeń i rent, odliczenie od podatku dochodowego wydatków na cele rehabilitacyjne i lecznicze, zwolnienie z podatku od nieruchomości lub jego obniżenie, zwolnienie z podatku akcyzowego przy zakupie samochodu osobowego, zwolnienie z opłaty lokalnej za psa asystującego.
6. Ulgi na przejazdy komunikacją publiczną. Osoby z niepełnosprawnością, jak i osoby starsze mają prawo do korzystania ze zniżek na przejazdy komunikacją publiczną, zarówno lokalną, jak i krajową. Wysokość zniżki zależy od stopnia niepełnosprawności i rodzaju transportu.
7. Dostęp do kultury i sportu. Osoby z niepełnosprawnościami mogą korzystać z bezpłatnego lub ulgowego wstępu do wielu instytucji kultury i sportu, takich jak: muzea, teatry, kina, biblioteki, stadiony, baseny czy siłownie. Warunki uzyskania bezpłatnego lub ulgowego wstępu są ustalane przez poszczególne instytucje.
8. Prawa pacjenta. Pacjent będący osobą ze szczególnymi potrzebami ma prawo do otrzymania informacji o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych przez placówkę służby zdrowia, prawach pacjenta oraz swoim stanie zdrowia w zrozumiały dla niego sposób, np. osoba głucha ma prawo uzyskać takie informacje za pomocą środków wspierających komunikowanie się.
9. Dostęp do edukacji i pracy. Osobom z niepełnosprawnością przysługuje równy dostęp do edukacji i pracy, a zatem powinny mieć zapewnione odpowiednie warunki nauki i wykonywania zawodu polegające na dostosowaniu programów nauczania i metod pracy do indywidualnych potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych, zapewnieniu sprzętu i pomocy dydaktycznych, udzielaniu dodatkowego czasu na egzaminy i testy, zapewnieniu dostępności architektonicznej i komunikacyjnej budynków i pomieszczeń, zapewnieniu wsparcia psychologicznego i doradztwa zawodowego.
10. Pies asystujący. Osoba z niepełnosprawnościami wraz z psem asystującym ma prawo wstępu do obiektów użyteczności publicznej, do parków narodowych i rezerwatów przyrody, na plaże i kąpieliska, do środków transportu kolejowego, drogowego, lotniczego i wodnego oraz w innych środkach komunikacji publicznej.
11. Uprawnienia pracownicze. Osobie z niepełnosprawnościami po okazaniu pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność przysługują uprawnienia pracownicze w zakresie krótszego czasu pracy, dodatkowych przerw w pracy i dodatkowego urlopu, ale również szansa na dostosowanie stanowiska pracy odpowiednio do potrzeb wynikających ze niepełnosprawności danej osoby.
    I tak każda osoba z niepełnosprawnością:
    - może pracować maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo,
    - nie może pracować w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych,
    - ma prawo do dodatkowej 15 minutowej wliczanej do czasu pracy przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek,
    - ma prawo wystąpić do pracodawcy o zapewnienie niezbędnych racjonalnych usprawnień dla osoby niepełnosprawnej pozostającej z nim w stosunku pracy,
    zaś dodatkowo osoba ze stopniem niepełnosprawności znacznym lub umiarkowanym:
    - może pracować maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo.
    - ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu:
    • uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku (w wymiarze 21 dni);
    • wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.
12. Dostępność architektoniczna, informacyjno-komunikacyjna i cyfrowa. W Polsce istnieje również ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, która weszła w życie 19 lipca 2019 r. Celem ustawy jest likwidacja barier i poprawa warunków życia i funkcjonowania obywateli ze szczególnymi potrzebami, którzy są narażeni na marginalizację lub dyskryminację m.in. ze względu na niepełnosprawność lub obniżony poziom sprawności z powodu wieku, choroby czy sytuację w jakiej się znajdują.

Potrzebujesz pomocy prawnej? Skorzystaj z darmowych porad w punktach na terenie całej Polski!

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może:
- każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej (do pobrania i podpisania w punkcie),
- osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać:
- telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu,
- on-line: za pośrednictwem strony zapisy-np.ms.gov.pl 

Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.