Praca wakacyjna/sezonowa młodzieży

Wakacje to idealny czas dla młodzieży, która pragnie podjąć się pracy celem zgromadzenia środków pieniężnych na zrobienie wymarzonych zakupów czy na wyjazd wraz ze znajomymi na wakacje. Pomijając prace, które nastolatkowie mogą wykonywać nieformalnie (pomoc rodzicom, sąsiadom, dziadkom), należy zwrócić uwagę na te prace, które młodzież może wykonywać na podstawie obowiązujących przepisów. Kwestie związane z zatrudnianiem młodzieży regulowane są przez szereg aktów prawnych, z grona których na szczególną uwagę zasługują przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740, z późn. zm.; dalej jako: kc), przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1320, z późn. zm.; dalej jako: kp) czy przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz. U. z 2016 r., poz. 1509; dalej jako: rozporządzenie).

Posiłkując się ww. aktami prawnymi należy stwierdzić, że istnieją różnice między możliwością wykonywania pracy przez młodzież poniżej 16 roku życia oraz przez młodzież powyżej 16 roku życia.

Mając bowiem na uwadze treść art. 65 ust. 3 Konstytucji RP stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest bezwzględnie zakazane, zaś inne formy zatrudnienia osób poniżej 16 roku życia regulowane są ustawowo. Wykonywanie pracy przez młodzież poniżej 16 roku życia odbywać może się wyłącznie w określonym reżimie. Zgodnie z treścią art. 3045 kp dziecko do ukończenia 16 roku życia może wykonywać pracę lub inne zajęcia zarobkowe wyłącznie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową, po uzyskaniu zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka mającego wykonywać pracę oraz po uzyskaniu zezwolenia właściwego inspektora pracy. Co istotne o zezwolenie ubiega się podmiot mający zatrudnić dziecko do 16 roku życia. W razie stwierdzenia przez właściwego inspektora pracy, że praca ta może powodować zagrożenie życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego dziecka lub koliduje z obowiązkiem szkolnym, może wydać postanowienie o odmowie zezwolenia wykonywania pracy. Rozważając możliwość podjęcia pracy przez młodzież poniżej 16 roku życia należy zwrócić uwagę, że młodzież w tym wieku ma ograniczony dobowy czas pracy, który nie może przekraczać 6 godzin na dobę, zaś podstawą wykonywania pracy może być jedynie umowa cywilnoprawna (umowa zlecenia lub umowa o dzieło). Wyjątek od powyższej zasady wprowadza art. 190 § 2 kp, zgodnie z treścią którego na umowę o pracę zatrudniony może być młodociany, który ukończył 15 lat (lub w danym roku kalendarzowym ukończy), ukończył co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową i przedstawi stosowne świadectwo o braku zagrożenia dla jego życia lub zdrowia lub zatrudniany jest celem przygotowania zawodowego.

Opisane jak dotychczas ograniczenia nie dotyczą w takim zakresie młodzieży w wieku od 16 do 18 roku życia. Zgodnie bowiem z treścią art. 2001 kp, który odnosi się do młodocianych zatrudnianych w innych celach niż w celu przygotowania zawodowego, możliwe jest zatrudnienie młodocianego na podstawie umowy o pracę do wykonywania prac lekkich, przy czym wykaz prac lekkich ustalony jest przez pracodawcę w regulaminie pracy przy założeniach, że praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego oraz nie może kolidować z obowiązkami szkolnymi. Co istotne prace takie mogą być wykonywane zarówno w okresie wakacyjnym lub sezonowym, jak i w czasie odbywania obowiązku szkolnego, przy czym w takim wypadku dzienny wymiar czasu pracy nie może przekraczać 2 godzin, zaś tygodniowy nie może przekraczać 12 godzin. W dniu wolnym od zajęć szkolnych, osoba która ukończyła 16 rok życia, w odróżnieniu do osoby poniżej tego wieku, może pracować przez 8 godzin w ciągu dnia. Podobnie jak w wypadku młodzieży poniżej 16 roku życia, osoby w wieku 16-18 lat mogą być zatrudniane na podstawie umów cywilnoprawnych, jednakże tylko do prac nieobjętych wykazem prac wzbronionych zawartym w załączniku 1 rozporządzenia.

Końcowo należy zaznaczyć, że podjęcie przez młodzież, z poszanowaniem opisanych przepisów, pracy w okresie wakacyjnym czy prac sezonowych, jest dobrym sposobem na naukę odpowiedzialności czy naukę wykonywania powierzonych obowiązków. Praca jest gwarancją niezależności finansowej, zdobywania nowych umiejętności i doświadczenia, zawierania nowych znajomości, samodzielności. Młodzież do 18 roku życia powinna mieć także świadomość, że za wykonywaną pracę przysługuje wynagrodzenie, które w żaden sposób nie jest mniejsze, niż wynagrodzenie przysługujące dorosłemu za wykonywanie tej samej pracy.