> Edukacja prawna 2022 - artykuły tematyczne > Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez dzieci

Edukacja prawna 2022 - artykuły tematyczne

odpowiedzialnosc-za-szkody-wyrzadzone-przez-dzieci_graf

21 kwietnia 2022

Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez dzieci

Nierzadko zdarzają się sytuacje, w których dziecko wyrządzi szkodę osobie trzeciej. W związku z tym pojawia się pytanie czy dziecko ponosi odpowiedzialność w takiej sytuacji? Jeżeli dziecko nie ponosi odpowiedzialności, to kto?

Na początek, należy wskazać, że wyróżniamy odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez dzieci, które nie ukończyły 13 roku życia oraz te, które ukończyły 13 rok życia. W pierwszym przypadku zgodnie z art. 426 k.c. małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.

Powyższe wyłączenie przypisania winy małoletniemu poniżej 13 roku życia związane jest z jego rozwojem umysłowym
i brakiem świadomości znaczenia swojego postępowania
oraz konsekwencji podejmowanych działań.
Jednakże kodeksowe wyłączenie odpowiedzialności dziecka poniżej 13 roku życia nie oznacza, że osoba pokrzywdzona nie uzyska naprawienia szkody.

Zgodnie z art. 427 k.c. kto z mocy ustawy
lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której
z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru. Przepis ten stosuje się również do osób wykonywających bez obowiązku ustawowego ani umownego stałą pieczę nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można.

Wobec powyższego istotne znaczenie ma po pierwsze zobowiązanie do nadzoru nad dzieckiem. Zobowiązanie to może wynikać z ustawy lub umowy. Podmiotami zobowiązanymi do nadzoru są rodzice lub opiekunowie prawni (zobowiązani
z ustawy), jak również instytucje, pod których pieczą dziecko się znajduje np. placówki szkolne (umowa z prywatną szkołą), placówki lecznicze, etc.
Wskazane podmioty obowiązane są do naprawienia szkody wyłącznie w sytuacji, gdy nadzoru tego nie wykonywały sumiennie i należycie. W przypadku wyrządzenia szkody przez dziecko poniżej 13 roku życia, do przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej osobie sprawującej nadzór konieczny jest związek przyczynowy między szkodą a nienależytym sprawowaniem nadzoru. Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu zachodzi domniemanie istnienia związku przyczynowego, jednakże jednocześnie wskazany został sposób jego usunięcia poprzez wykazanie, że do szkody doszłoby nawet przy starannym wykonywaniu nadzoru.

Nienależyte sprawowanie nadzoru ma miejsce w sytuacji poważnych zaniedbań. W tym miejscu warto zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem brak dozoru ze strony osób starszych nad zabawą dzieci 12-13 letnich, nie może być poczytany za brak nadzoru w rozumieniu art. 427 KC (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1971 r. sygn. akt. II CR 375/71).

Należy również zwrócić uwagę na art. 428 k.c., zgodnie z którym, gdy sprawca z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego nie jest odpowiedzialny za szkodę, a brak jest osób zobowiązanych do nadzoru albo gdy nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody od samego sprawcy, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. W przepisie tym mowa o odpowiedzialności na zasadzie słuszności. Przepis ten stosujemy do sytuacji w której sprawcą jest osoba, której nie można przypisać winy, która popełniła czyn bezprawny, a jednocześnie brak jest osób zobowiązanych do nadzoru bądź nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, a naprawienia szkody wymagają zasady współżycia społecznego.

Odnosząc się do odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez dzieci, które ukończyły 13 rok życia wskazać należy, że dzieciom tym można przypisać winę. Jednakże niezwykle istotną kwestią jest poziom rozwoju psychicznego dziecka. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2001 r. sygn. akt IV CKN 1469/00 w sprawie o naprawienie szkody przez małoletniego sprawcę, który w chwili popełnienia czynu niedozwolonego miał ukończone lat 13, na stronie powodowej ciąży dowód dojrzałości umysłowej sprawcy, pozwalającej na ponoszenie przez niego winy. W sprawach osób powyżej 13 roku życia badać należy stan rozwoju umysłowego pozwalający ocenić, czy sprawca działał w chwili popełnienia czynu z dostatecznym rozeznaniem.

Bibliografia:
1. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 10, Warszawa 2021,
2. Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 11 stycznia 2001 r., sygn. akt IV CKN 1469/00, Legalis nr 49614,
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1971 r. sygn. akt. II CR 375/71, Legalis nr 15701.

Podoba Ci się to, co robimy?

Wspieraj Stowarzyszenie SURSUM CORDA przez wpłaty online. Dzięki Tobie możemy czynić dobro każdego dnia! 

×
Skip to content