> Edukacja prawna 2023 - artykuły tematyczne > Odpowiedzialność cywilna i karna osób poniżej 18 roku życia

Edukacja prawna 2023 - artykuły tematyczne

Artykuł prawny: Odpowiedzialność cywilna i karna osób poniżej 18 roku życia.

23 czerwca 2023

Odpowiedzialność cywilna i karna osób poniżej 18 roku życia

W niniejszym artykule chciałabym przybliżyć tematykę odpowiedzialności cywilnej i karnej osób poniżej 18 roku, którą ustawodawca ukształtował w sposób zgoła odmienny niż w przypadku osób pełnoletnich.

Przechodząc do meritum, w pierwszej kolejności podkreślić należy, że Kodeks Cywilny i Kodeks Karny wyznaczają zupełnie różne granice wiekowe, od których uzależniają możliwość pociągnięcia konkretnej osoby do odpowiedzialności.

Zgodnie bowiem z art. 10 § 1 Kodeksu Cywilnego pełnoletnim jest ten, kto ukończył 18 rok życia. Natomiast § 2 wyżej wymienionego artykułu nadaje przymiot pełnoletniości również osobie, która zawarła związek małżeński mimo, iż jest małoletnia. Ponadto Kodeks Cywilny dzieli małoletnich na dwie grupy. Pierwszą z nich są osoby, które nie ukończyły 13 lat (nie posiadające zdolności do czynności prawnych). Ich odpowiedzialność wyłącza art. 426 Kodeksu Cywilnego. Oznacza to, że poszkodowany może, na podstawie art. 427 Kodeksu Cywilnego, dochodzić naprawienia szkody jedynie od sprawującego nadzór nad tymi osobami. W tym miejscu zaznaczyć należy, że wspomniany art. 426 Kodeksu Cywilnego wyłącza jedynie odpowiedzialność na zasadzie winy, natomiast co do zasady nie ma przeszkód do pociągnięcia do odpowiedzialności małoletniego, który nie ukończył 13-tego roku życia na zasadzie słuszności bądź ryzyka.

Odpowiedzialność małoletnich, którzy ukończyli 13 lat (posiadających ograniczoną zdolność do czynności prawnych) wyłączyć można z kolei na podstawie art. 425 § 1 Kodeksu Cywilnego (stan wyłączający świadome lub swobodne podjęcie decyzji bądź wyrażenie woli). Co istotne, to na poszkodowanym spoczywa ciężar udowodnienia, że wyżej wymieniony małoletni osiągnął taki rozwój emocjonalny i intelektualny, który pozwala na przypisanie mu winy. W praktyce podczas postępowań sądowych, sądy często z urzędu badają tę okoliczność dopuszczając np. opinię biegłego psychologa.

Zupełnie inne przedziały wiekowe wprowadza Kodeks Karny. Zgodnie z art. 10 § 1 przedmiotowej ustawy na zasadach w niej określonych odpowiadać będzie osoba, która ukończyła 17 lat.

Z kolei art. 10 § 2 k.k. zawiera zamknięty katalog przestępstw (np. zabójstwo) po dokonaniu których nieletni, który ukończył 15 lat odpowiadać może na zasadach ogólnych, o ile okoliczności sprawy, stopień jego rozwoju, warunki osobiste i właściwości będą za tym przemawiać. Podkreślić jednak należy, że w tym przypadku zgodnie z art. 10 § 3 k.k. kara orzeczona wobec sprawcy nie może być wyższa niż dwie trzecie górnej granicy ustawowego zagrożenia za dane przestępstwo, a sąd uprawniony jest do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary.

Zgodnie natomiast z art. 10 § 4 Kodeksu karnego w przypadku gdy sprawca występku popełnił go po ukończeniu 17 lat, jednak przed ukończeniem lat 18, sąd zamiast kary zastosuje wobec niego środki wychowawcze, lecznicze lub poprawcze, które są przewidziane dla nieletnich, o ile warunki osobiste sprawcy, jego właściwości i stopień rozwoju oraz okoliczności sprawy za takim rozwiązaniem przemawiają.

W pozostałych przypadkach odpowiedzialność osób nieletnich reguluje ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wpieraniu i resocjalizacji nieletnich, której przepisy stosuje się w postępowaniach o demoralizację- wobec niepełnoletnich po ukończeniu przez nie 10 lat, postępowaniach w sprawach o czyny karalne- wobec osób, które popełniły taki czyn po ukończeniu 13 lat, a przed ukończeniem lat 17 oraz wykonywania środka leczniczego, poprawczego lub środków wychowawczych wobec osób, względem których te środki orzeczono, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez nie 21 lat, chyba że przedmiotowa ustawa stanowi inaczej. Na podstawie przedmiotowej ustawy wobec nieletnich sąd stosuje wspomniane wyżej środki wychowawcze (np. nadzór kuratora sądowego, umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym), środek leczniczy, polegający na umieszczeniu w zakładzie leczniczym, w którym udzielana jest nieletnim pomoc z zakresu psychiatrii lub leczenia uzależnień oraz środek poprawczy- polegający na umieszczeniu w zakładzie poprawczym.

Potrzebujesz pomocy prawnej? Skorzystaj z darmowych porad w punktach na terenie całej Polski!

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może:
- każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest
w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej (do pobrania i podpisania w punkcie),
-
osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać:
- telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu,
- on-line: za pośrednictwem strony zapisy-np.ms.gov.pl 

Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.

Podoba Ci się to, co robimy?

Wspieraj Stowarzyszenie SURSUM CORDA przez wpłaty online. Dzięki Tobie możemy czynić dobro każdego dnia! 

Niepoprawny numer telefonu
Wiadomość została wysłana na twój nr.
Dziękujemy za pomoc.
×
Skip to content