Jak nie przyjąć spadku oraz zasiłek pogrzebowy

Śmierć bliskiej osoby jest dla każdego trudnym momentem w życiu. Jednak warto znać podstawowe pojęcia związane zarówno z możliwością pozyskania zasiłku pogrzebowego, jak i możliwością odrzucenia spadku w sytuacji gdy często nie mieliśmy świadomości, że takim spadkiem mogą być również długi osoby zmarłej.

Jak odrzucić spadek?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku należy złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku. Za termin ten należy uznać dzień, w którym spadkobierca powziął informację o śmierci spadkodawcy, po którym dziedziczy spadek, jak również chwilę, w której dowiedział się o odrzuceniu spadku przez osoby powołane do dziedziczenia w pierwszej kolejności. W przypadku odrzucenia spadku, spadkobierca, który spadek odrzucił traktowany jest bowiem tak, jakby nie dożył śmierci spadkodawcy, co powoduje konieczność złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez osoby uprawnione do dziedziczenia w następnej kolejności. Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć w wymaganym terminie przed notariuszem, w dowolnej kancelarii notarialnej bądź też przed sądem w toku zainicjowanego uprzednio postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, czy też wskutek złożonego wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku należy złożyć do sądu rejonowego w którego właściwości znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu spadkobiercy. Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający śmierć spadkodawcy, taki jak: odpis skrócony aktu zgonu, prawomocne orzeczenie sądowe o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu oraz dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 100 zł. Po złożeniu wniosku oczekuje się na wyznaczenie terminu stawiennictwa na rozprawie. Należy jednakże pamiętać, że samo złożenie w sądzie wniosku o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku nie jest równoznaczne ze złożeniem tego oświadczenia. Może mieć zatem miejsce sytuacja, gdy rozprawa zostanie wyznaczona na dzień przypadający już po upływie sześciomiesięcznego terminu do zrzeczenia się dziedziczenia. W tym miejscu warto podkreślić ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, iż dla dochowania sześciomiesięcznego terminu do odrzucenia spadku wystarczające jest złożenie do sądu (przed jego upływem) wniosku o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku, choćby do złożenia samego oświadczenia w toku postępowania doszło już po upływie sześciomiesięcznego terminu. Należy jednakże podkreślić, że jest to pogląd wynikający z orzecznictwa sądów a nie wprost z przepisów prawa, tym samym może podlegać różnej interpretacji. Decydując się natomiast na odrzucenie spadku za pośrednictwem kancelarii notarialnej, możemy swobodnie ustalić pasujący nam termin oraz skorzystać z usług dowolnie wybranego notariusza. Do dokonania czynności przed notariuszem najczęściej wystarczy przedłożenie dowodu osobistego oraz odpisu aktu zgonu spadkodawcy. Odrzucenie spadku u notariusza, podobnie zresztą jak w sądzie rejonowym, wiąże się z kosztami. Stałą opłatą, z którą należy się liczyć, jest taksa notarialna w wysokości 50 zł netto, do której trzeba doliczyć podatek VAT. Oprócz tego, do kosztu odrzucenia spadku musimy dodać cenę kilku wypisów aktu notarialnego, w tym kopii wysyłanej do sądu. Procedura odrzucenia spadku przed notariuszem jest tym samym podobna w zakresie kosztów, ale za to mniej czasochłonna.

W sytuacji gdy spadkobierca podejmuje decyzję o odrzuceniu spadku, należy również pamiętać, że spadek którego się zrzekł w następnej kolejności przechodzi na jego zstępnych. Jeżeli dziecko spadkobiercy jest osobą małoletnią, to nie posiada zdolności do czynności prawnych i nie może samodzielnie zrzec się spadku. W takim wypadku, rodzice dziecka powinni złożyć wniosek do wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego właściwego dla jego miejsca zamieszkania o wyrażenie zgody sądu na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego, gdyż zrzeczenie się spadku
w imieniu dziecka jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu jego majątkiem.

Zasiłek pogrzebowy

Zasiłek pogrzebowy stanowi jedno ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z treścią wskazanego aktu prawnego, zasiłek pogrzebowy w kwocie 4.000 zł przysługuje w razie śmierci ubezpieczonego, osoby pobierającej emeryturę lub rentę, osoby która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty lecz spełniała warunki do jej uzyskania i pobierania, a także członka rodziny ubezpieczonego i osoby pobierającej emeryturę lub rentę. W świetle regulacji powyższej ustawy, jako członków rodziny należy tutaj wskazać: małżonka (wdowa i wdowiec), rodziców, ojczyma, macochę oraz osoby przysposabiające, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione i dzieci umieszczone w rodzinie zastępczej, a także przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności inne dzieci, rodzeństwo, dziadków, wnuki oraz osoby nad którymi została ustanowiona opieka prawna. Warto zauważyć, że przepisy wskazanego aktu prawnego przewidują także uprawnienie do zasiłku pogrzebowego w razie śmierci ubezpieczonego już po ustaniu ubezpieczenia. Jest to możliwe w przypadku, gdy jego śmierć nastąpiła w okresie pobierania zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego.

Uprawnienie do uzyskania zasiłku pogrzebowego przysługuje: osobie która pokryła koszty pogrzebu, pracodawcy, domowi pomocy społecznej, gminie, powiatowi, osobie prawnej kościoła i związku wyznaniowego. Podczas gdy wymienionym uprzednio członkom rodziny zasiłek przysługuje w kwocie 4.000 zł (niezależnie od kwoty poniesionych przez nie nakładów na pogrzeb), innym podmiotom uprawnionym w ustawie zasiłek ten przysługuje tylko do wysokości uiszczonych przez nie wydatków związanych z pochówkiem które są w stanie udokumentować, nie więcej jednak niż do 4.000 zł. Istotnym jest, iż w razie poniesienia kosztów pogrzebu przez więcej niż jedną osobę lub podmiot, kwota zasiłku dzielona jest proporcjonalnie pomiędzy te osoby bądź podmioty, w zależności od faktycznie poniesionych przez nie kosztów. W przypadku zaś gdy pogrzeb osoby zmarłej organizowany był na koszt Państwa, organizacji politycznej lub społecznej, lecz członek rodziny również poniósł część kosztów jego wyprawienia, jemu także przysługuje uprawnienie do zasiłku w wysokości określonej w ustawie.

Co do zasady, prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa w przypadku nie złożenia wniosku o jego przyznanie w terminie 12 miesięcy od dnia śmierci. Może się jednakże okazać, że zgłoszenie wniosku w ustawowym terminie nie było możliwe np. z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej. W takiej sytuacji prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia pogrzebu. W tym okresie należy zatem złożyć wniosek o przyznanie zasiłku pogrzebowego, jednakże zaistnienie okoliczności uzasadniających złożenie wniosku w późniejszym terminie będzie wymagało potwierdzenia odpowiednim dokumentem. Wniosek Z-12 o wypłatę zasiłku pogrzebowego można złożyć osobiście w jednostce ZUS, pocztą, a także online za pośrednictwem profilu na platformie PUE ZUS. Aby wniosek był kompletny, w zależności od składającej go osoby, należy do niego załączyć odpowiednie dokumenty. Będzie to np. akt zgonu, oryginały rachunków dokumentujących poniesione koszty pogrzebu oraz dokumenty na potwierdzenie pokrewieństwa lub powinowactwa (w przypadku składania wniosku przez rodzinę osoby zmarłej), czy też np. zaświadczenie płatnika składek o podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.